0% found this document useful (0 votes)
30 views6 pages

SQL Operatorlari va Misollar

The document provides a comprehensive overview of SQL commands and operations, including data selection, filtering, insertion, updating, and deletion. It also covers Data Definition Language (DDL) commands such as creating, altering, and dropping tables, as well as creating views and indexes. Additionally, it explains transaction control commands like COMMIT and ROLLBACK, along with user permissions management.

Uploaded by

yuldashevzohid
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as DOCX, PDF, TXT or read online on Scribd
0% found this document useful (0 votes)
30 views6 pages

SQL Operatorlari va Misollar

The document provides a comprehensive overview of SQL commands and operations, including data selection, filtering, insertion, updating, and deletion. It also covers Data Definition Language (DDL) commands such as creating, altering, and dropping tables, as well as creating views and indexes. Additionally, it explains transaction control commands like COMMIT and ROLLBACK, along with user permissions management.

Uploaded by

yuldashevzohid
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as DOCX, PDF, TXT or read online on Scribd

🧩 1.

SELECT — ma’lumotni tanlash

-- Misol 1: Barcha talabalarni olish SELECT * FROM Talabalar; -- Misol 2: Faqat


ism va familiyasini olish SELECT ism, familiya FROM Talabalar;

🧩 2. WHERE — shart qo‘yish

-- Misol 1: Yoshi 20 dan katta talabalar SELECT * FROM Talabalar WHERE yosh
> 20; -- Misol 2: Faqat "Toshkent" shahridagi talabalar SELECT * FROM
Talabalar WHERE shahar = 'Toshkent';

🧩 3. AND / OR — shartlarni birlashtirish

-- Misol 1: Toshkentda yashaydigan va yoshi 18 dan katta talabalar SELECT *


FROM Talabalar WHERE shahar = 'Toshkent' AND yosh > 18; -- Misol 2: Yoshi
25 dan katta yoki "Buxoro"lik talabalar SELECT * FROM Talabalar WHERE
yosh > 25 OR shahar = 'Buxoro';

🧩 4. ORDER BY — saralash

-- Misol 1: Ism bo‘yicha alfavit tartibida SELECT * FROM Talabalar ORDER BY


ism ASC; -- Misol 2: Yoshi bo‘yicha kamayish tartibida SELECT * FROM
Talabalar ORDER BY yosh DESC;

🧩 5. INSERT INTO — yangi ma’lumot qo‘shish

-- Misol 1: Bitta talaba qo‘shish INSERT INTO Talabalar (ism, familiya, yosh,
shahar) VALUES ('Ali', 'Karimov', 21, 'Samarqand'); -- Misol 2: Bir nechta
talaba qo‘shish INSERT INTO Talabalar (ism, familiya, yosh, shahar) VALUES
('Dilnoza', 'Rasulova', 19, 'Toshkent'), ('Jasur', 'Abdullaev', 22, 'Namangan');

🧩 6. UPDATE — mavjud ma’lumotni o‘zgartirish

-- Misol 1: Talabaning yoshini o‘zgartirish UPDATE Talabalar SET yosh = 23


WHERE ism = 'Ali'; -- Misol 2: Barcha "Namangan"liklarni "Andijon"lik qilish
UPDATE Talabalar SET shahar = 'Andijon' WHERE shahar = 'Namangan';

🧩 7. DELETE — ma’lumotni o‘chirish


-- Misol 1: Ismi "Ali" bo‘lgan talaba o‘chiriladi DELETE FROM Talabalar WHERE
ism = 'Ali'; -- Misol 2: Yoshi 18 dan kichik talabalarni o‘chirish DELETE FROM
Talabalar WHERE yosh < 18;

🧩 8. BETWEEN — oraliqda qidirish

-- Misol 1: Yoshi 18 va 25 oralig‘idagi talabalar SELECT * FROM Talabalar


WHERE yosh BETWEEN 18 AND 25; -- Misol 2: 2020–2023 yillarda o‘qishga
kirganlar SELECT * FROM Talabalar WHERE kirish_yili BETWEEN 2020 AND
2023;

🧩 9. IN — qiymatlar ro‘yxatini tekshirish

-- Misol 1: Faqat Toshkent yoki Buxoro shahridagi talabalar SELECT * FROM


Talabalar WHERE shahar IN ('Toshkent', 'Buxoro'); -- Misol 2: Muayyan ID’li
talabalarni olish SELECT * FROM Talabalar WHERE id IN (1, 3, 5);

🧩 10. LIKE — matn bo‘yicha qidirish

-- Misol 1: Ismi "A" harfi bilan boshlanuvchi talabalar SELECT * FROM


Talabalar WHERE ism LIKE 'A%';

-- Misol 2: Familiyasi "ov" bilan tugaydigan talabalar SELECT * FROM


Talabalar WHERE familiya LIKE '%ov';

🧩 11. GROUP BY — guruhlash

-- Misol 1: Har bir shahar bo‘yicha talabalar soni SELECT shahar, COUNT(*)
AS soni FROM Talabalar GROUP BY shahar;

-- Misol 2: Har bir kurs bo‘yicha o‘rtacha yosh SELECT kurs, AVG(yosh) AS
orta_yosh FROM Talabalar GROUP BY kurs;

🧩 12. HAVING — guruhlangan ma’lumotga shart qo‘yish

-- Misol 1: Faqat 5 tadan ko‘p talaba bo‘lgan shaharlar SELECT shahar,


COUNT(*) FROM Talabalar GROUP BY shahar HAVING COUNT(*) > 5;

-- Misol 2: O‘rtacha yoshi 20 dan katta bo‘lgan kurslar SELECT kurs,


AVG(yosh) FROM Talabalar GROUP BY kurs HAVING AVG(yosh) > 20;

🧱 SQL Strukturani Hosil Qilish Operatorlari (DDL)


Asosiy DDL operatorlari:

1. CREATE – yangi obyekt (jadval, baza, indeks va h.k.) yaratadi

2. ALTER – mavjud obyektni o‘zgartiradi

3. DROP – obyektni butunlay o‘chiradi

4. TRUNCATE – jadvaldagi ma’lumotlarni tozalaydi, lekin struktura qoladi

5. RENAME – obyekt nomini o‘zgartiradi

🧩 1. CREATE — yangi jadval yoki baza yaratish

-- Misol 1: Yangi jadval yaratish CREATE TABLE Talabalar ( id INT PRIMARY


KEY, ism VARCHAR(50), familiya VARCHAR(50), yosh INT, shahar
VARCHAR(50) );

-- Misol 2: Yangi ma’lumotlar bazasi yaratish CREATE DATABASE


UniversitetDB;

🧩 2. ALTER — mavjud struktura ustida o‘zgartirish

-- Misol 1: Jadvalga yangi ustun qo‘shish ALTER TABLE Talabalar ADD kurs
INT;

-- Misol 2: Ustunning nomini yoki turini o‘zgartirish ALTER TABLE Talabalar


MODIFY yosh SMALLINT;

🧩 3. DROP — obyektni butunlay o‘chirish

-- Misol 1: Jadvalni butunlay o‘chirish DROP TABLE Talabalar;

-- Misol 2: Ma’lumotlar bazasini o‘chirish DROP DATABASE UniversitetDB;

🧩 4. TRUNCATE — jadvalni tozalash (struktura saqlanadi)

-- Misol 1: Jadvaldagi barcha ma’lumotlarni o‘chirish TRUNCATE TABLE


Talabalar; -- Misol 2: "Fanlar" jadvalidagi barcha yozuvlarni o‘chirish
TRUNCATE TABLE Fanlar;

🧩 5. RENAME — jadval yoki ustun nomini o‘zgartirish

-- Misol 1: Jadval nomini o‘zgartirish

RENAME TABLE Talabalar TO Studentlar;


-- Misol 2: Ustun nomini o‘zgartirish (MySQL usuli)

ALTER TABLE Studentlar RENAME COLUMN ism TO name;

🧩 6. CREATE INDEX — indeks yaratish (qidiruvni tezlashtirish uchun)

-- Misol 1: Ism ustuniga indeks yaratish CREATE INDEX idx_ism ON


Studentlar(ism);

-- Misol 2: Bir nechta ustun bo‘yicha indeks yaratish CREATE INDEX


idx_shahar_kurs ON Studentlar(shahar, kurs);

🧩 7. DROP INDEX — indeksni o‘chirish

-- Misol 1: Bitta indeksni o‘chirish (MySQL) DROP INDEX idx_ism ON


Studentlar; -- Misol 2: SQL Server usuli bilan indeksni o‘chirish DROP INDEX
Studentlar.idx_shahar_kurs;

🧱 1. CREATE TABLE — jadval yaratish

-- Misol 1: CREATE TABLE Talabalar ( id INT PRIMARY KEY, ism VARCHAR(50),


yosh INT ); -- Misol 2: CREATE TABLE Fanlar ( fan_id INT PRIMARY KEY,
fan_nomi VARCHAR(100) );

🧱 2. DROP TABLE — jadvalni o‘chirish

-- Misol 1: DROP TABLE Talabalar; -- Misol 2: DROP TABLE Fanlar;

🧱 3. ALTER TABLE — jadval strukturasi ustida o‘zgartirish

-- Misol 1: Yangi ustun qo‘shish ALTER TABLE Talabalar ADD kurs INT;

-- Misol 2: Ustunning turini o‘zgartirish ALTER TABLE Talabalar MODIFY yosh


SMALLINT;

🧱 4. CREATE VIEW — ko‘rinma (view) yaratish

-- Misol 1: Talabalar haqida ko‘rinma CREATE VIEW Talabalar_View AS SELECT


ism, yosh FROM Talabalar WHERE yosh > 20;

-- Misol 2: Fanlar ko‘rinmasi CREATE VIEW Fanlar_View AS SELECT fan_nomi


FROM Fanlar;
🧱 5. DROP VIEW — ko‘rinmani o‘chirish

-- Misol 1: DROP VIEW Talabalar_View;

-- Misol 2: DROP VIEW Fanlar_View;

🧱 6. CREATE INDEX — indeks yaratish

-- Misol 1: CREATE INDEX idx_ism ON Talabalar(ism);

-- Misol 2: CREATE INDEX idx_fan_nomi ON Fanlar(fan_nomi);

🧱 7. DROP INDEX — indeksni o‘chirish

-- Misol 1 (MySQL): DROP INDEX idx_ism ON Talabalar;

-- Misol 2 (SQL Server): DROP INDEX Talabalar.idx_ism;

🧱 8. CREATE SYNONYM — sinonim yaratish (SQL Server yoki Oracle)

-- Misol 1: CREATE SYNONYM Studentlar FOR Talabalar;

-- Misol 2: CREATE SYNONYM Kurslar FOR Fanlar;

🧱 9. DROP SYNONYM — sinonimni o‘chirish

-- Misol 1: DROP SYNONYM Studentlar;

-- Misol 2: DROP SYNONYM Kurslar;

🧱 10. COMMENT — jadval yoki ustunga izoh qo‘shish

-- Misol 1: COMMENT ON TABLE Talabalar IS 'Bu jadval talabalar haqida


ma’lumot saqlaydi.';

-- Misol 2: COMMENT ON COLUMN [Link] IS 'Talabaning ismi';

🧱 11. GRANT — foydalanuvchiga ruxsat berish

-- Misol 1: GRANT SELECT ON Talabalar TO user1;

-- Misol 2: GRANT INSERT, UPDATE ON Fanlar TO user2;

🧱 12. REVOKE — berilgan ruxsatni bekor qilish


-- Misol 1: REVOKE SELECT ON Talabalar FROM user1;

-- Misol 2: REVOKE INSERT, UPDATE ON Fanlar FROM user2;

🧱 13. COMMIT — tranzaksiyani tasdiqlash

-- Misol 1: UPDATE Talabalar SET yosh = 21 WHERE id = 1; COMMIT;

-- Misol 2: INSERT INTO Fanlar VALUES (1, 'Matematika'); COMMIT;

🧱 14. ROLLBACK — tranzaksiyani bekor qilish

-- Misol 1: UPDATE Talabalar SET yosh = 25 WHERE id = 2; ROLLBACK;

-- Misol 2: DELETE FROM Fanlar WHERE fan_id = 1; ROLLBACK;

🧱 15. DECLARE — o‘zgaruvchi yoki so‘rov e’lon qilish (PL/SQL yoki T-


SQL)

-- Misol 1 (PL/SQL): DECLARE v_yosh NUMBER := 20; BEGIN


DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(v_yosh); END; -- Misol 2 (T-SQL): DECLARE @ism
NVARCHAR(50) = 'Ali'; PRINT @ism;

🧱 16. EXECUTE — SQL operatorini yoki protsedurani bajarish

-- Misol 1: Protsedurani bajarish EXECUTE AddNewTalaba 'Aziz', 22; -- Misol 2:


T-SQL da qisqaroq yozish EXEC AddNewTalaba 'Dilnoza', 19;

Agar xohlasangiz, shu barcha operatorlar va misollarni jadval shaklida


(Operator | Vazifasi | Misol) qilib, Word yoki PowerPoint
taqdimot tarzida tayyorlab beraman.
Qaysi formatda tayyorlab beray — PowerPointmi yoki Word faylmi?

Is this conversation helpful so far?

ChatGPT может допускать ошибки. Рекомендуем проверять важную


информацию.

You might also like